Kerimov varsa demokrasi yok

KERÝMOV VARSA DEMOKRASÝ YOK

05.02.2002, RADÝKAL GAZETESÝ

Her insanýn bir korktuðu var. Özbek lider Kerimov seçimden korkar. Görev süresini þimdiden uzattý, çünkü iki yýl sonra ABD hâlâ dostu olmayabilir ABD Özbekistan Cumhurbaþkaný Kerimov'un görev süresini uzatmak için 27 Ocak'ta yapýlan referanduma gözlemci göndermedi. Süper gücün bu tutumu bölgede Orta Asya'da demokrasi yanlýlarýnca olumlu karþýlandý. Gerçi baþka bir zaman olsaydý Özbek diktatörünün bu oyununa karþý ABD'nin daha da sert tavýr alabileceðinin herkes farkýnda.

Bu perspektiften bakýldýðýnda, Kerimov'un bu siyasi þovu neden bu yýl gerçekleþtirdiðini, gelecek yýllara býrakmadýðýný anlýyoruz. Kerimov referandum için 2002 yýlýný seçti, çünkü 2004'te Amerika'nýn bugünkü dostluðunu ona kimse garanti edemezdi. Bugünkü durum çok özel. Mesela, ABD Kerimov'un referandumuna gözlemci göndermeyebilir, fakat terörizme karþý kampanyaya desteðinden dolayý bu Orta Asyalý diktatöre teþekkür etmek için senatörlerini yollamaktan vazgeçemez. Bunun farkýnda olan Kerimov ABD'nin gözlemci göndermemesini anlayýþla karþýladý. ABD'nin tutumu, Amerikan-Özbek iliþkilerini daha da pekiþtirmek yolunda insan haklarý ihlallerini eleþtirenlere yönelik bir denge saðlama jestiydi.

Ancak, Kerimov'u iyi tanýrým, seçimlerde onun rakibi olduðum için deðil, Kerimov'u bir insan tipi olarak iyi tanýrým. Bu tip, ihtiyatkârlýk bilinci çok geliþmiþ bir komünist lider tipidir. Halkýmýz bu gibi tipleri þöyle karakterize ediyor: "Bu adam kaþýnacak yerini bir yýl önceden kaþýr."

Seçim paranoyasý

Her insanýn bir korktuðu var bu dünyada. Özbekistan Cumhurbaþkaný seçimlerden korkar.

Cumhurbaþkanlýðý seçimlerinin her beþ yýlda tekrarlanmasý, toplumda istikrarsýzlýklar yaratma olasýlýðý güçlü, her yedi yýlda olsa bu risk azalýr, diyerek korkusunu açýkça itiraf etti bile. Evet, seçimler onun için hep tehlikeli olmuþtur. Oylama süreci ve oy sandýklarý tamamen denetiminde olmasýna karþýn, seçmenleri yönlendirme ve seçime hile karýþtýrma araçlarý elinde olmasýna raðmen, yine de seçimden korkuyor.

Cumhurbaþkaný sýfatýyla 13 yýldýr iktidarda, bu uzun süre içinde sadece bir kez alternatif namzetli seçime cesaret etmiþtir. Bu da 1991 yýlý seçimiydi. Bu seçim Kerimov'un ilk ve son hatasýydý. Bundan sonra hiçbir zaman muhalefeti, ne cumhurbaþkanlýðý seçimleri ne de parlamento seçimlerine býrakacaktý. Çünkü kontrolü altýnda olan seçimlerin bile muhalefetin iktidara sýzmasýný emin þekilde engelleyemeyeceðini görmüþtü. 1991'de muhalefet, parlamentonun sadece yüzde 5'ini oluþturuyordu, ancak bu bir avuç muhalif öyle bir mücadele baþlattý ki, parlamentonun ekim ayý oturumunda Kerimov'u devirmiþlerdi, tesadüf kurtardý onu. Bu ekim oturumunu Kerimov hiçbir zaman unutmadý ve artýk Kerimov iktidardayken demokratik muhalefet seçimlere katýlamayacak.

Kerimov planlý biçimde dini radikalizmin týrmanmasýný körükleyecek, bunun sayesinde ABD'nin, Batý'nýn desteðini alacak. En mühimi, dincileri bahane ederek baþ düþmaný demokratik muhalefeti ezecek. Kerimov'un 92'den bu yana kullandýðý taktik bu. Çünkü Kerimov rejimine alternatif güç hiçbir zaman (iddia edildiði gibi) dini radikaller olmadý, bugün de öyle deðil. Kerimov rejimine alternatif her zaman demokratik muhalefet olmuþtur. Olasý bir seçimde, hatta yarý demokratik bir seçimde demokratik muhalefetin kazanacaðý kesin. Kerimov'un seçim korkusunun kaynaðý iþte bu.

Bazýlarý, "Kerimov, 13 yýl iktidarda kaldý, bu yetmemiþ, þimdi yine yedi yýldan iki süre baþkanlýk yapmak istiyor, bunun nedeni ne?" diye soruyor. Bunun tek nedeni var: Kerimov hayattayken, kimse onu yargýlayamasýn.

Referandumla onaylanan uzatma süreci 2004'te baþlýyor, o zaman Kerimov tam 15 yýllýk iktidar sürecini bitirmiþ olur. Sonra baþkanlýðýný yine uzatacak ve tam 80 yaþýna kadar iktidarda kalacak.

Bunun anlaþýlamayacak yaný yok.

ABD gibi AB devletleri de referandumun ne anlama geldiðini çok iyi biliyor. Kerimov, Rus lider Yeltsin gibi kendine varis aramayacak, çünkü vârislere güvenmiyor. Stalinci bir içgüdüyle hareket ediyor ve davranýþlarý kendi açýsýndan mantýklý. Yeltsin, Rus halkýna karþý cinayet iþlemedi, masum insanlarý öldürmedi, muhaliflerini hapiste çürütmedi. Yeltsin içki içerdi, ama halkýna zehir içirmedi, yolsuzuluða bulaþtý ama halkýnýn hürriyetine engel olmadý. O yüzden Kerimov'dan Yeltsin misali 'mertçe istifa etmesini' beklemek safdillik olur.

Batýlýlar uyutuyor

Bu adam iktidardayken Özbekistan'da hiçbir þey deðiþmeyecek. Ne siyasi ne de iktisadi alanda. ABD ve Avrupa devletlerinin Özbekistan'a yapacaklarý yardýmlar rejimi ayakta tutmaktan baþka þeye yaramayacak. Dünya kamuoyunun vazifesi Kerimov ve onun müttefiklerinden ülkede acil siyasi reformlar talep etmekten geçer.

Batýlý politikacýlar insanlarýmýzý 'önce iktisat, sonra siyaset' türküleriyle uyutmamalý, bu istikametin yanlýþ olduðunu bizim halklarýmýz (sýrtlarnda) tecrübe etmiþlerdir. Önce siyasi reformlarýn yolunu açýn, gerisini biz buluruz. 'Demokrasý bir yýlda oluþacak olay deðil' gibi veciz ibarelerle diktatörlerin deðirmenine su koymayýn ne olur. Bu hikmetli deyiþleri 1985 yýlýndan beri biz ezberledik, aradan 17 yýl geçmesine raðmen, demokrasi Orta Asya'ya hâlâ ayak basmadý, hâlâ komünistler yönetiyor burayý, onlarýn iktidarda bu kadar uzun kalmalarýndan Batý devletleri hiç mi sorumlu deðil?

Kerimov gibi diktatörlerin Orta Asya'ya karþý yaptýklarý rezillik demokratik Batý'nýn bu bölgede yapabileceði tarihi hata karþýsýnda küçük kalabilir. Afganistan ve terör karþýtý kampanya geçici bir aþama. Aslýnda 11 Eylül'den sonra Batý uygarlýðý ABD öncülüðünde Orta Asya bölgesinde bir tarihi misyonu üstlenmiþ bulunuyor.

Biz umut ediyoruz, bu bir DEMOKRATÝK MÝSYON olacaktýr. Bu misyonu biz destekleyeceðiz, eðer o zalim hükümdarlarýn iktidarýný korumaya deðil, bizim halklarýmýzýn hürriyet ve demokrasiye kavuþmasýna vesile olacaksa.

Referanduma gelince, bizi bu 'uzatmalar' korkutamaz, aksine, bu gayriinsani rejime karþý direnerek, yolumuzun ne kadar doðru olduðunu bir kez daha görüyoruz.

Neyse ki ömür uzamýyor

Evet, referanduma kýzanlar bizim aramýzda da oldu. Bir arkadaþ kendi isyanýný þöyle ifade etmiþti: "Yahu, 13 yýl baþkanlýk yapmýþsýn, ülkeyi batýrmýþsýn, þimdi bu yetmemiþ gibi, görev süreni yine uzatmak istiyorsun, bunu yapmak için çok ama çok vicdansýz biri olmak gerekir!"

Ben bu arkadaþý þöyle sakinleþtirmeye çalýþtým: "Kullarýný referandum aracýlýðýyla ömrünü uzatma kabiliyetinden mahrum yarattýðýndan dolayý Allah'a derhal þükür et, aksi halde Kerimov deðil 14 yýl, ebediyen cumhurbaþkaný olacaktý."